Wstęp 2
Rozdział I. Bezrobocie w świetle literatury 4
1.1. Pojęcie bezrobocia 4
1.1.1. Stopa, składniki i determinanty bezrobocia strukturalnego 7
1.1.2. Mikroekonomiczne podstawy niedopasowań na rynku pracy 20
1.2. „Wiek bezrobocia” – Zmiany na rynku pracy i ich strukturalne skutki 28
1.3. Przyczyny bezrobocia 35
1.4. Bezrobocie: społeczny obraz ubóstwa 38
Rozdział 2. Niedostosowanie społeczne w świetle literatury 47
2.1. Pojęcie niedostosowania społecznego 47
2.2. Przyczyny niedostosowania społecznego 48
2.3. Objawy, wskaźniki niedostosowania społecznego 50
Rozdział 3. Metodologia badań własnych 56
3.1. Przedmiot i cel badań 56
3.2. Problemy i hipotezy badawcze 64
3.3. Metody, techniki i narzędzia badawcze i przebieg badań 68
3.4. Organizacja i przebieg badań 69
3.5. Charakterystyka badanego środowiska 74
Rozdział 4. Analiza wyników badań własnych 75
4.1. Analiza wyników badań / mężczyźni 75
4.2. Analiza wyników badań / kobiety 87
4.3. Podsumowanie 100
Zakończenie 102
Bibliografia 104
Spis tabel 107
Spis wykresów 108
Spis rysunków 109
Aneks nr 1 110
Aneks nr 2 114
Wstęp
Zjawisko bezrobocia należy do najbardziej palących problemów społecznych XX i XXI wieku. W całym okresie XX wieku zjawisko bezrobocia towarzyszyło procesom rozwoju gospodarczego, choć jego skala podlegała silnym wahaniom. W okresie kryzysu lat trzydziestych w wielu rozwiniętych krajach bezrobocie przekroczyło 25% ogólnych zasobów siły roboczej. Później przez prawie cztery dziesięciolecia kształtowało się na stosunkowo niskim poziomie, ale w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych znowu zwiększyło znacznie swe rozmiary. Lata dziewięćdziesiąte stały się ponadto okresem, w którym zjawisko jawnego bezrobocia dotknęło kraje przechodzące transformację systemową w kierunku gospodarki rynkowej.
Problematyka bezrobocia od dawna przyciąga uwagę teorii ekonomii. Pierwsze całościowe próby interpretacji bezrobocia pojawiły się na gruncie tradycyjnej ekonomii neoklasycznej, ale już w ekonomii klasycznej wykorzystanie zasobów siły roboczej stanowiło ważny kierunek analizy. Od tamtych czasów badania nad funkcjonowaniem rynku pracy i wykorzystaniem siły roboczej są obecne w całym okresie rozwoju teorii ekonomii. Podejmowane są próby zrozumienia istoty bezrobocia, form jego przejawiania się, przyczyn jego powstawania i mechanizmów utrwalania się, a ponadto formułowane są wskazówki i postulaty pod adresem polityki gospodarczej w celu redukcji tego zjawiska.
Powodem podjęcia tego tematu jest wysoka ranga problemu bezrobocia, która wynika z ekonomicznego, społecznego i politycznego znaczenia tego zjawiska. Bezrobocie nie tylko wpływa na standard życia ludności i dynamikę rozwoju gospodarczego, ale w istotnej mierze decyduje o nastrojach społecznych i popularności rządów. To właśnie z tych względów jest ono przedmiotem zainteresowania polityki gospodarczej państwa, próbującej ograniczyć rozmiary tego zjawiska.
Bezrobocie należy do najbardziej palących problemów współczesnego świata i dlatego stale znajduje się w centrum debat ekonomicznych, społecznych i politycznych. Wysoka ranga problemu bezrobocia wynika z jego różnorodnych i dalekosiężnych skutków dla indywidualnych osób, gospodarki i społeczeństwa. Choć w literaturze zwraca się uwagę na występowanie pewnych pozytywnych skutków bezrobocia (związanych z konkurencją między potencjalnymi pracownikami, motywacją do podnoszenia kwalifikacji, ułatwieniem procesów realokacji siły roboczej, wspieraniem polityki antyinflacyjnej oraz efektywności gospodarowania w skali mikroekonomicznej), to jednak podkreśla się przede wszystkim negatywne skutki tego zjawiska. Chodzi tu w szczególności o utratę produkcji wynikającą z niepełnego wykorzystania siły roboczej, pogorszenie stanu budżetu państwa, pogorszenie położenia ekonomicznego bezrobotnych i ich rodzin oraz ważne skutki społeczne bezrobocia dotyczące jego wpływu na funkcjonowanie rodziny, kontakty bezrobotnych z otoczeniem, ich stan psychiczny i rozwój patologii społecznych. Z tych właśnie względów istotne jest rozpoznanie przyczyn i uwarunkowań bezrobocia oraz wypracowanie skutecznych metod jego ograniczania.
Bezrobocie jest zjawiskiem występującym we wszystkich krajach o gospodarce rynkowej. Rezerwowa armia pracy mieszcząca się w pewnych, dopuszczalnych społecznie, granicach spełnia na rynku pracy rolę czynnika zmniejszającego nacisk zatrudnionych na płace i poprawę warunków pracy oraz podnoszącego dyscyplinę pracy. Nie ma jednak jasności — ani w nauce, ani w praktyce — gdzie przebiega owa dopuszczalna granica. Nie udało się także, jak dotychczas, znaleźć odpowiedzi na pytanie, co zrobić w sytuacji, gdy skala bezrobocia przekracza granice akceptowane społecznie oraz zagraża bezpieczeństwu socjalnemu znacznej części społeczeństwa i utrzymaniu pokoju społecznego.
Bezrobocie należy niewątpliwie do tych zagadnień ekonomicznych, które stanowią przedmiot sporu między głównymi kierunkami teorii ekonomii. Konieczne więc było spojrzenie na problem bezrobocia przez pryzmat rozwoju podstawowych kierunków myśli ekonomicznej. Można powiedzieć, że interpretacje bezrobocia nie tylko miały często zasadniczo odmienny charakter w obrębie poszczególnych kierunków teoretycznych, ale również podlegały modyfikacji wraz z rozwojem dociekań teoretycznych w ramach tych kierunków.
Celem badań jest poznanie wpływu bezrobocia na niedostosowanie społeczne mężczyzn. Natomiast przedmiotem badań jest niedostosowanie społeczne mężczyzn.
Praca składa się z czterech rozdziałów. W pierwszym rozdziale przedstawione jest bezrobocie a niedostosowanie społeczne w świetle literatury, a więc pojęcie bezrobocia, stopa, składniki i determinanty bezrobocia strukturalnego, mikroekonomiczne podstawy niedopasowań na rynku pracy, zmiany na rynku pracy i strukturalne skutki, jak również przyczyny bezrobocia. Kolejny rozdział to zagadnienie niedostosowania społecznego. W trzecim rozdziale zaprezentowana jest metodologia badań, a więc krótka charakterystyka przedmiotu badań i ich celu, problemy badawcze i hipotezy oraz metody, techniki i narzędzia badawcze oraz przebieg badań. W czwartym rozdziale przedstawione są wyniki badań własnych oraz wnioski.