WSTĘP 2

ROZDZIAŁ I. EURO JAKO WALUTA UNII GOSPODARCZEJ I WALUTOWEJ 5
1.1. Rys historyczny 5
1.2. Dlaczego euro? 10
1.3. Czyje jest euro? 12

ROZDZIAŁ II. ZASADY WPROWADZANIA EURO DO OBIEGU 13
2.1. Etapy wprowadzania euro 13
2.2. Kursy konwersji. Sposób przeliczania EURO. 17
2.3. Prawne aspekty wprowadzenia euro 22
2.4. Wzory banknotów i monet 23

ROZDZIAŁ III. FUNKCJONOWANIE EURO JAKO PODSTAWOWEGO ŚRODKA PŁATNICZEGO UE 27
3.1. Kształtowanie kursu wymiany Euro 27
3.2. Co wpływa na kurs euro? 29
3.3. Wpływ wprowadzenia euro na strategię działania przedsiębiorstw 32

ROZDZIAŁ IV. SYSTEM WSPÓLNEJ WALUTY EUROPEJSKIEJ 39
4.1. Kryteria przystąpienia do EMU 39
4.2. Rozmiary EMU 42
4.3. Euro w polskim systemie bankowym 44

ZAKOŃCZENIE 49
BIBLIOGRAFIA 56
SPIS TABEL I RYSUNKÓW 57
ZAŁĄCZNIK 58

WSTĘP

Nie można mówić o euro bez przedstawienia krótkiej genezy międzynarodowego systemu walutowego. Dlaczego euro w ogóle zostało wprowadzone?[1] W grę wchodziły przynajmniej trzy motywy, o czym w kolejnych częściach pracy.

Międzynarodowy system walutowy (msw) jest konstrukcją historyczną, która przechodziła długą ewolucję. Ze względu na brak jednolitej definicji tego systemu, poniżej przedstawiane są definicje tego systemu przez różnych ekonomistów. Ronald McKinnon przez międzynarodowy system walutowy rozumie zespół mechanizmów regulujących wszystkie powiązania, jakie wywiązują się przy udziale rynku walutowego, kapitałowego oraz surowców między krajami biorącymi udział w handlu zagranicznym. Funkcjonowanie tego systemu się opiera na regułach kursowych, które odgrywają podobną rolę w tym systemie, co konstytucja w systemie o charakterze politycznym.

Paul Krugman definiuje msw jako zespół zasad funkcjonowania strefy sfery monetarnej i kursu walutowego, za pomocą których odbywa się regulowanie współzależności, jakie występują między wszystkimi otwartymi gospodarkami. Kazimierz Zabielski przez msw rozumie zespół układów, reguł, instytucji, zasad i zwyczajów, które określają warunki i sposoby funkcjonowania pieniądza w sferze stosunków międzynarodowych.[2] Jako ostatnią przytoczę definicję sformułowaną przez Karola Lutkowskiego, który definiuje ten system jako zestaw zasad, norm. narzędzi regulacyjnych i instytucji mających na celu zapewnienie możliwości swobodnego transferu siły nabywczej pomiędzy odrębnymi obszarami walutowymi, na których cyrkulują odrębne krajowe waluty.[3]

Z powyższych definicji wynika, że międzynarodowy system walutowy (msw) jest ściśle powiązany z gospodarką światową, a jego funkcjonowanie jest pochodną procesów, jakie w tej gospodarce zachodzą. Niemniej, system ten rządzi się własnymi prawami, które nie zawsze są zbieżne z tymi, jakie występują w gospodarce światowej. O ocenie systemu walutowego występującego w danym okresie czasowym decydują następujące kryteria: reguły kursowe występujące w tym systemie, zasady działania mechanizmu zarówno adiustacji, jak i jego płynności, a także zakres zaufania do takiego systemu.

Analiza wpływu euro na msw, będącego wynikiem uruchomienia europejskiej unii walutowej i gospodarczej, zostanie poprzedzona prezentacją dotychczasowej ewolucji msw. Prezentacja ta będzie się skupiać przede wszystkim na tych walutach, które odgrywały znaczącą rolę w funkcjonowaniu systemu walutowego. Tak ujęta analiza historyczna msw pozwoli na odpowiedź na pytanie, czy wprowadzenie euro istotnie wpłynie na dalsze funkcjonowanie msw.

Początek międzynarodowego systemu walutowego przypada na drugą połowę XIX wieku. Właśnie wtedy dwie rewolucje przemysłowe, jakie przeszły przez Europę, zainicjowały proces specjalizacji gospodarek poszczególnych krajów. Specjalizacja gospodarek była przyczyną wzrostu wymiany handlowej, który zmusił jej uczestników do znalezienia odpowiedniej formuły umożliwiającej rozwiązanie wszystkich zagadnień związanych z płatnościami, które wynikały z tej wymiany. Istniejący stan rzeczy nie sprzyjał łatwemu uregulowaniu tych zagadnień. Poszczególne kraje nie tylko posiadały odmienne jednostki monetarne, ale, dodatkowo, posiadały parytety względem srebra i złota, czyli dwóch kruszców, których ceny podlegały nieustannym wahaniom.

Warunkiem wykrystalizowania się msw było zakończenie zjawiska bimetalizmu, jakie występowało w Europie de facto od XVI wieku. Istota bimetalizmu polegała na jednoczesnym występowaniu złota i srebra w charakterze pieniądza w obiegu zarówno krajowym, jak i międzynarodowym. Bimetalizm stawał się kłopotliwy, gdyż cena tych dwóch kruszców ulegała ciągłym zmianom. W myśl prawa Kopernika-Greshama, pieniądz gorszy, o niższej wartości wypiera! pieniądz lepszy o wyższej wartości. Tak się też stało w przypadku złota, którego podaż gwałtownie wzrosła w XIX wieku. Złoto posiadało ponadto inne atrybuty: jednorodność, dużą wartość oraz, przede wszystkim, fakt, że się nie psuje.

Brak jednolitego parytetu między srebrem a złotem prowadził do ogromnego chaosu walutowego. Pierwszym krajem, który zdecydował się na pieniądz denominowany w jednym kruszcu (tzn. złocie) była Wielka Brytania. Kraj ten zaniechał bicia monet ze srebra już w 1798 r. Jednak nie ma jednoznaczności co do daty, kiedy Wielka Brytania zainicjowała system waluty złotej. Rzecz w tym. że na początku XIX wieku Brytyjczycy, na skutek działań wojennych z Francuzami, musieli zawiesić wymienialność funta na złoto. Dopiero na mocy zatwierdzonego przez parlament Resumption Act w 1819 r. zniesiono szereg ograniczeń dotyczących eksportu kapitału z Wielkiej Brytanii. [4]

Z kolei, inne źródła wskazują już na rok 1816 jako ten, w którym dokonano powiązania emisji banknotów ze stanem rezerw złota i wyeliminowano srebro jako pieniądz równorzędny wobec złota. Jednak, według brytyjskich źródeł, okres waluty złotej rozpoczął się dopiero w 1821 roku. Przejście Wielkiej Brytanii na monometalizm było wstępnym krokiem do powstania systemu waluty złotej – pierwszego etapu w ewolucji międzynarodowego systemu walutowego, w którym kraj ten odgrywał kluczową rolę. Ponadto, Wielka Brytania posiadała inne atrybuty, które umożliwiły jej odgrywanie wiodącej roli w msw. Funt sterling znajdował się w obiegu już na początku drugiego tysiąclecia, czyli zdecydowanie wcześniej niż waluty innych krajów europejskich. Za funtem przemawiał także ogromny potencjał gospodarczy Wielkiej Brytanii, która była wtedy największym dostarczycielem kapitału w gospodarce światowej, a przede wszystkim posiadała świetnie rozwinięty system bankowy.

Pozostałym krajom odejście od bimetalizmu zajęło znacznie więcej czasu – de facto dopiero od siódmej dekady dziewiętnastego wieku Niemcy uruchamiają system waluty złotej po zakończeniu wojny z Francją. W przypadku Niemiec, powiązanie marki ze złotem bardzo ułatwiły ogromne reparacje, jakie Francja musiały wypłacić Niemcom w zlocie. W literaturze anglosaskiej często wskazuje się rok 1879 jako datę zainicjowania systemu waluty złotej w gospodarce światowej. Właśnie wtedy Stany Zjednoczone, po siedemnastoletniej przerwie wywołanej wojną secesyjną, ponownie oparły emisję banknotów na złocie. Jednak formalne powiązanie waluty amerykańskiej ze złotem nastąpiło dopiero w 1900 na mocy US Gold Standard Act. W międzyczasie do tego systemu dołączają inne kraje, takie jak Japonia czy Argentyna. I tak, na początku dwudziestego wieku jedynymi znaczącymi krajami, które stosowały nadal parytet względem srebra, były Chiny i Meksyk.

Przejście przez zdecydowaną większość krajów na monometalizm polegający na powiązaniu poszczególnych walut ze złotem zainicjowało funkcjonowanie ujednoliconego systemu walutowego w gospodarce światowej.

[1] Por. W. M. Orłowski, Opytmalna ścieżka do euro, Scholar, Warszawa 2004, s. 7

^[2] K. Zabielski, Finanse międzynarodowe, PWN, Warszawa 1994, s. 31

^[3] K. Lutkowski, Międzynarodowy system walutowy, Poltext, Warszawa 1998, s. 15

[4] K. Zabielski, Finanse…, op. cit., s. 33 – 39