Wstęp
Rozdział I. Powstanie i rozwój dyplomacji II Rzeczypospolitej
1.1. Ogólny zarys historii dyplomacji
1.2. Kształtowanie się nowoczesnej dyplomacji XIX/XX wiek
1.3. Powstanie państwa polskiego i jego miejsce w Europie
1.4. Polski korpus dyplomatyczny
1.4.1. Rada Regencyjna
1.4.2. Komitet Narodowy Polski
1.4.3. Ministrowie Spraw Zagranicznych i ich współpracownicy
1.4.4. Struktury i placówki.
1.4.5. Kadry.
Rozdział II. Placówki dyplomatyczne w Warszawie
2.1. Akredytacje
2.2. Tworzenie placówek dyplomatycznych
2.2.1. Korpus dyplomatyczny
2.2.2. Warszawski korpus dyplomatyczny.
2.2.3. Protokół dyplomatyczny stosowany w Polsce międzywojennej
2.2.4. Ambasady, poselstwa, attachaty i konsulaty w II Rzeczpospolitej
2.3. Ambasadorowie i posłowie (barwne i mniej barwne postacie)
Rozdział III. „Życie codzienne” dyplomatów w Warszawie w okresie międzywojennym
3.1. Ceremonie
3.1.1. Wymogi służby dyplomatycznej
3.1.2. Wygląd i strój
3.1.3. Ordery i ich rola
3.1.4. Język dyplomatyczny
3.2. Życie towarzyskie
Zakończenie
Bibliografia
Wstęp
Pojęcie dyplomacji traktować można różnie i bardzo rozciągliwie. Jest co najmniej kilkadziesiąt definicji, które określają, co to jest dyplomacja. Nie są one spójne, a niekiedy nawet wzajemnie się wykluczają, co bynajmniej nie przyczynia się do wyjaśnienia sprawy.
Dyplomacja (łacińskie diploma – dyplom, poświadczenie) jest działalnością instytucji państwowych lub międzynarodowych w zakresie spraw dotyczących innych państw lub organizacji międzynarodowych; także zespół ludzi wyznaczonych do tego typu działalności[1].
W średniowieczu mianem dyplomacji określano umiejętność stwierdzania autentyczności dokumentów (obecna dyplomatyka). Dyplomacja międzynarodowa lub inaczej wielostronna odbywa się na forum organizacji międzynarodowych lub poprzez funkcjonariuszy tychże organizacji, np. ONZ. Dyplomacja tajna z kolei oznaczała zwyczaj, zakazany po raz pierwszy przez Pakt Ligi Narodów, utajniania układów zawieranych na niekorzyść państw trzecich. W wyniku słynnych zabiegów dyplomatycznych powstały nowe określenia, jak np. dyplomacja pingpongowa – podejmowanie wstępnych kroków, niekiedy odległych od meritum sprawy, do nawiązania lub wznowienia stosunków między państwami. Źródłem zaś tego terminu jest wydarzenie z 1971, gdy Chiny zaprosiły do siebie drużynę graczy amerykańskich na turniej tenisa stołowego i obie strony wykorzystały to jako pretekst do nawiązania kontaktów.
Z punktu widzenia krajów delegujących dyplomatów służba dyplomatyczna była także służbą zagraniczną. Zdefiniowania wymaga wobec tego pojęcie „służby zagranicznej”, znacznie szersze niż pojęcie „służby dyplomatycznej”. Obejmuje ono zarówno organizację i działalność naczelnych organów dyspozycyjnych polityki zagranicznej, jak również organizację i działalność dyplomacji, służby konsularnej i aparatu urzędniczego spraw zagranicznych.
Najczęściej jednak pisze się, iż dyplomacja oznacza przede wszystkim „sztukę utrzymywania stosunków pomiędzy państwami”, jest „umiejętnością prowadzenia negocjacji i obracania się wśród skomplikowanych i powikłanych stosunków i wydarzeń polityki międzynarodowej”.
Organizacja służby dyplomatycznej każdego państwa ma na celu obronę interesów politycznych, gospodarczych i kulturalnych na terenie międzynarodowym, utrzymywanie kontaktów z innymi państwami oraz współpracę z innymi resortami we wszystkich sprawach dotyczących działania poza granicami państwa. Ponadto przed służbą zagraniczną stoją często zadania specjalne, związane ze szczególną sytuacją w danym okresie, spowodowaną przez określone okoliczności, przesilenia.
Poniższa praca skupia się także na ludziach na ich nawykach i umiejętnościach. Ale obok tego przedstawia także ich pracę, ich działalność w służbie utrzymywania stosunków kraju z Rzeczpospolitą. Nie stanowi wyczerpania tematu dyplomacji. Nie zajmuje się wyjaśnianiem elementarnych pojęć z teorii i praktyki dyplomatycznej. Ale nie jest ona także luźną, powierzchowną relacją. Przedstawione tutaj bowiem zostały dzieje zagranicznej służby dyplomatycznej w okresie międzywojennym, bazując na materiałach przede wszystkim pamiętnikarskich.
Tak więc praca oparta została na szerokiej bazie źródłowej. Tworzą ją przede wszystkim różnego rodzaju wspomnienia. Taki charakter pracy wymagał dogłębnego przeanalizowania pamiętników dyplomatów – ale nie tylko dyplomatów.
Spożytkowana została także literatura przedmiotu, którą stanowią w pierwszej kolejności wspomnienia i opracowania polskich dyplomatów, takich jak: Józef Beck, Władysław Gunther, Stanisław Schimitzek, Aleksander Skrzyński, Antoni Szymański, Roman Wodzicki, a także wspomnienia dyplomatów obcych: Francesco Tommasiniego, Julesa Laroche’a i Leona Noela. Szczególne znaczenie miało wykorzystanie Diariusza Jana Szembeka.
Celem niniejszej pracy jest próba ukazania procesu kształtowania zagranicznej służby dyplomatycznej w Polsce w okresie międzywojennym.. Zamiarem autora jest przedstawienie wszystkich struktur i zwyczajów związanych z działalnością obcego korpusu w Polsce. Praca obejmuje okres od 1918 r. do września 1939 r.
Zebrany materiał został zgrupowany w trzech tematycznych rozdziałach. Rozdział pierwszy zawiera w sobie zarys historii powstania i rozwoju dyplomacji w II Rzeczypospolitej. Począwszy od ogólnego zarysu opisane zostało kształtowanie się nowoczesnej dyplomacji na przełomie XIX i XX wieku. W rozdziale tym przedstawiono także początku odrodzonego państwa polskiego, które po 123 latach zaborów rozpoczęło prężną działalność – także na polu dyplomatycznym. Opisano tutaj początki polskiej dyplomacji II Rzeczypospolitej, nawiązując do działań Rady Regencyjnej w tym kierunku, poprzez działania Komitetu Narodowego Polskiego opisując wszelkie aspekty działalności o charakterze międzynarodowym – konkretnie dyplomatycznym. W rozdziale pierwszym opisano także resort spraw wewnętrznych w odrodzonej Polsce ze szczególnym uwzględnieniem osób ministrów tego resortu. Przedstawiono także struktury organizacji polskiej służby dyplomatycznej jak i przykłady placówek. Na zakończenie tego rozdziału omówiono kadry polskiego resortu spraw zagranicznych i wszelkie aspekty z nimi związane.
Rozdział drugi jest rozdziałem mówiącym o zagranicznych placówkach dyplomatycznych w Warszawie. Szczególny nacisk położono na ukazanie systemu nadawania akredytacji. Ponadto wyjaśniono proces tworzenia placówek dyplomatycznych w stolicy Rzeczypospolitej omawiając przy okazji istotę korpusu dyplomatycznego, protokół dyplomatyczny tego okresu a także szczegółowo omówiono ambasady, poselstwa, attachaty i konsulaty państw obcych w Warszawie. Zakończeniem drugiego rozdziału jest przedstawienie kilku wybranych ambasadorów oraz posłów, którzy bardzo częsty swoją barwnością zapisali się na stałe w historii dyplomacji.
Rozdział trzeci jest swobodnym ukazaniem tzw. „życia codziennego” dyplomatów zagranicznych akredytowanych w okresie międzywojennym w Warszawie. Przedstawione tutaj zostały ceremonie, których stosowanie wymagane było przy różnych okazjach. Opisano jakie dyplomacji musieli spełniać wymogi służby dyplomatycznej, jak musieli się ubierać, jak wyglądać. Ponadto omówiono charakter i rolę orderów, których przyznawanie miało wielkie znaczenie dla dyplomacji. Na zakończenie kilka słów poświęcono językowi dyplomatycznemu, a także jego formule. Rozdział trzeci zamyka krótki – ze względu na charakter pracy – opis życia towarzyskiego dyplomatów goszczących w Warszawie w latach 1918-1939.
[1] R. Smolski, M. Smolski, E. H. Stadtmüller, Słownik Encyklopedyczny Edukacji Obywatelskiej, Warszawa 1999, s. 758.